چو بخت عرب بر عجم چیره شد ***   همی بخت ساسانیان تیره شد

پر آمد ز شاهان جهان را قفیز [پیمانه] *** نهان شد ز رو گشت پیدا پشیز

همان زشت شد خوب، شد خوب زشت ***   شده راه دوزخ پدید از بهشت

دگرگونه شد چرخ گردون بچهر ***  ز آزادگان پاک ببرید مهر

به ایرانیان زار و گریان شدم ***  ز ساسانیان نیز بریان شدم

دریغ آن سر و تاج و اورنگ و تخت ***  دریغ آن بزرگی و آن فرّ و بخت

کزین پس شکست آید از تازیان ***  ستاره نگردد مگر بر زیان

چو با تخت، منبر برابر شود *** همه نام بوبکر و عمّر شود

تبه گردد این رنجهای دراز ***   نشیبی دراز است پیشش فراز

نه تخت و نه دیهیم بینی نه شهر *** ز اختر همه تازیان راست بهر

ز پیمان بگردند وز راستی  ***   گرامی شود کژّی و کاستی

رباید همی این از آن، آن ازین *** ز نفرین ندانند بازآفرین

نهانی بتر زآشکارا شود ***   دل مردمان سنگ خارا شود

شود بنده بی هنر شهریار ***   نژاد و بزرگی نیاید به کار

به گیتی نماند کسی را وفا ***   روان و زبانها شود پر جفا

از ایران و از ترک و از تازیان *** نژادی پدید آید اندر میان

نه دهقان، همه ترک و تازی بود ***  سخنها به کردار بازی بود

نه جشن و نه رامش، نه گوهر نه نام ***   به کوشش ز هرگونه سازند دام

بریزند خون از پی خواسته *** شود روزگار بد آراسته

زیان کسان از پی سود خویش *** بجویند و دین اندر آرند پیش

ز پیشی و بیشی ندارند هوش ***  خورش نان کشکین و پشمینه پوش

چو بسیار از این داستان بگذرد ***  کسی سوی آزادگان ننگرد

یکی نامه ای بر حریر سفید ***    نوشتند پر بیم و چندی امید

به عنوان بر از پورِ هرمزد شاه ***  جهان پهلوان رستم کینه خواه

سوی سعد وقاص جوینده جنگ ***   پر از رأی و پر دانش و پر درنگ

به من بازگوی آنکه شاه توکیست ***   چه مردی و آیین و راه تو چیست

به نزد که جویی همی دستگاه ***  برهنه سپهبد برهنه سپاه

به نانی تو سیری و هم گرسنه ***  نه پیل و نه تخت و نه بار و بُنه

ز شیر شتر خوردن و سوسمار *** عرب را به جایی رسیده ست کار

که تاج کیان را کند آرزو ***   تفو باد بر چرخ گردان، تفو!

شما را به دیده درون شرم نیست ***   ز راه خرد مهر و آزرم نیست

بدین چهر و این مهر و این راه و خوی ***   همی تخت و تاج آیدت آرزوی

جهان گر به اندازه جویی همی ***   سخن بر گزافه نگویی همی

فردوسی بزرگ